Feuerbach, Ludwig

Feuerbach, Ludwig ve Özlüsözleri

1804 / Almanya, Bavyera
1872 (68 yaşında) / Almanya, Nuremberg

Hegel'e yönelttiği sıkı eleştirilerle Marx'ı da derinden etkileyen, dinin ger­çek yüzünü açığa çıkartan çalışmalarıyla tanınan Alman maddeci filozof.

Landshut'ta (Bavyera) doğan Feuer­bach, Heidelberg'de tanrıbilim üzerine başlayıp Hegel'den de dersler aldığı Ber­lin'de felsefe üzerine sürdürdüğü eğiti­mini 1829 yılında Erlangen'de felsefe doçenti olarak tamamladı. 1832'de din kar­şıtı görüşleri nedeniyle profesörlüğe atanmamasını protesto ederek üniversite­den ayrıldı. 1836-1846 yılları arasında Hegel'in idealist felsefesini maddeci bir açı­dan eleştirerek insani arzuların yansıtıl­ması tasarımı olarak gördüğü din kavra­mı üzerine yoğunlaştığı en etkili çalışma­larım üreten Feuerbach, 1848 Devrimi' nde siyasi liberalizmin ünlü bir savunu­cusu ve devrimin fikir babalarından biri olarak büyük saygı gördü. Buna karşın Almanya'nın dinsel saplantılarından cum­huriyeti kurabilecek denli kurtulamadığı­nı düşünen Feuerbach, devrime karşı çekimser ve kuşkucu bir yaklaşım benim­seyerek, Frankfurt'ta kurulan devrimci parlamentoya katılmak yerine kuramsal alandan çok uygulamaya yönelik oldu­ğunu özellikle vurguladığı, dini siyasetle bağdaştırdığı Heidelberg'deki tanrıbilim derslerine dönmeyi tercih etti.

Ardında çalışmalanm üzerine kurduğu felsefi sorunlardan hiçbiri üstüne in­celikle işlenmiş tutarlı bir düşünceler bü­tünü bırakmayan Feuerbach, dizgeli bir felsefeci sayılamazsa da XIX. yüzyıl dü­şün tarihinde birçok vönden önemli ver tutar.Feuerbach Alman İdealizminin me­tafizik dizgeyi inşa etmesinden yarım yüz­yıl sonra Kantçı felsefi eleştiri tasarısını yeni bir biçim içerisinde yeniden canlan­dırmıştır. Ne var ki Kant aklı bir inan a-lanı haline getirmek için sınırlarken Fe­uerbach somut, cisimleşmiş insan bilin­cinin varoluşu lehine aklı gizeminden a-nndırmaya çalışır. Feuerbach, Alman i-dealist felsefesinin tanrıbilimin bir maze­reti olduğunu, tannbiliminse dizgeleşti-rilmiş bir dinsel bilinçten ibaret olduğu­nu ileri sürer. Ona göre dinin kendisi yalnızca insan zihninin bir yanılgısı ve duygusal gereksinimlerimizin anlaşılabilir ama tahrif edilmiş bir yansıması oldu­ğundan metafiziğin, tannbilimin ve dinin tümüyle insanbilime, başka bir deyişle somut insan bilincinin ve onun kültürel ürünlerinin soruşturulmasına indirgene­bileceğim savunur.

Feuerbach'ın din karşısında benimse­diği bu kuşkucu ve insanmerkezci yakla­şım Hume ile Voltaire'in yaklaşımlarına ruhça oldukça benzese de XIX. yüzyıl ortalarının dinsel düşüncenin ağır baslığı saltıkçı ortamında oldukça gürültü ko­parmıştır. Feuerbach'ın din gibi toplum­sal kurumların kökenlerini ve işlevlerini belirlemeyi amaçlayan soybilimsel/eleşti­rel araştırma yöntemi daha sonra Marx tarafından devlete uygulanacak ve mad­deci tarih anlayışının temel unsurların­dan biri olacaktır. Feuerbach'ın Hegel'in "birey saltıkın bir işlevidir" tümcesinin öznesi ile yükleminin yerlerini değiştirip "saltık bireyin bir işlevidir" biçiminde ortaya koyduğu dönüştürücü eleştiri de Marx tarafından benimsenmiş ve onun "Hegel'in başaşağı çevrilmesi" düşünce­sinde önemli bir rol oynamıştır.

(…)

Çalışmalarıyla Hegel'in saltık idealizmi ile Marx'ın ve Yeni Hegelcilerin tarihsel maddecilik kuram­ları arasındaki başlıca bağlantıyı oluşturur. Metafiziğe ve dine yönelttiği sert eleştirilerle aralarında genç Marx ve En­gelsin de bulunduğu Yeni Hegelcileri önemli ölçüde etkileyen Feuerbach, dinin bir tür yabancılaşma olduğunu savunan Hıristiyanlığın Özü (Das Wesen des Chris­tentums, 1841) adlı başyapıtıyla o dönemde büyük bir ilgi uyandırmış; daha sonra buna Geleceğin Felsefesinin İlkeleri (Grundsätze der Philosophie der Zu­kunft, 1843) ve Dinin Özü(Das Wesen der Religion, 1845) gibi ses getiren diğer önemli çalışmalarını da ekleyerek kendisi gibi monarşizmi ve Hegelci Saltık Us'u reddeden, dini her şeyi Tanrı'ya mâl edip insanın insana özgü güçlerini elinden alarak ona egemen olmaya yönelik bir girişim olarak gören bir Feuerbachçılar kuşağı yaratmıştır.

Feuerbach'ın klasik felsefeden radikal bir biçimde ayrılan felsefesi, onu düşünsel gelişiminde önemli bir adım olarak gö­ren Marxaracılığıyla daha sonraki tarih­sel maddecilik kuramlarını etkilemeye de­vam etmiş; Feuerbach dine getirdiği eleştiriler, bu eleştiriler sırasında ortaya attığı "yabancılaşma" terimi, kendine öz­gü maddeciliği ve Hegel'e yönelttiği e-leştirilerle son dönemde yeni çalışmalara öncülük ederek Marxçı felsefenin önem­li bir parçası olmuştur. Feuerbach insan varoluşuna yönelik ilgisiyle de —özellikle de "sevgi"yi yüceltişi ve "ben ile sen" öğretisiyle— XX. yüzyılda Martin Buber ile Kari Barth gibi varoluşçu tanrıbilim-cilerin felsefelerine kaynaklık etmiştir.

Metnin tamamı için: Felsefe Sözlüğü , Bilim ve Sanat Yayınları

ÖzlüSözleri

"Dogma, apaçık ki, düşünme yasağından başka bir şey değildir."

Anahtar Kelimeler
Feuerbach, Ludwig, Hegel, Marks, yeni hegelciler, hristiyanlık, Hegel, Karl Daub, Schleiermacher, Jacobi, Marx, Engels, Stirner, Nietzsche, Buber, Bauer, Richard Wagner
Benzer Kişiler

Hegel (Kişiler) Diyalektik mantık ekolünün kurucusu Alman filozof.

Lichtenberg (Kişiler) Alman doğa bilimleri, astronomi ve matematik profesörü, yazar, eleştirmen.

Heraklet (Kişiler) Sokrat öncesi Antik Yunan filozofu

Marks, Karl (Kişiler) Filozof, politik ekonomist ve devrimci. Komünizmin kuramsal kurucusudur.

Kojeve, Alexandre (Kişiler) Hegel okuması'yla tanınan, Rusya doğumlu olmakla birlikte daha çok Almanya ile Fransa'da yaşaması ne­deniyle yarı Alman yarı Fransız olarak değerlendirilen Hegelci felsefeci.

Lukács, Georg (Kişiler) Avrupa’da komünist öğretimin gelişmesini etkilemiş olan Macar Marksist düşünür ve edebiyat eleştirmeni.

Heidegger, Martin (Kişiler) Varoluşçu felsefenin önde gelen isimlerinden biri olan Alman filozof.

Jaspers, Karl (Kişiler) Felsefede varoluşçu akımın teorisyenlerinden Alman filozof ve psikiyatrist. Modern psikiyatri, din felsefesi, tarih felsefesi ve siyaset felsefesinde önemli etkileri olmuştur.

Bakunin (Kişiler) Anarşist düşünürlerin ilk kuşağının temsilcilerindendir ve önemli düşünürlerden biridir.

Kemal Tahir (Kişiler) Türk düşünür ve roman yazarı.

Gramsci, Antonio (Kişiler) İtalyan marksist politikacı ve teorisyen.

Erasmus (Kişiler) Kuzey Avrupa Rönesans'ının önemli ustası ve klasik edebiyat araştırmacısı, hümanist bilgin ve ilahiyatçı.

Berkeley, George (Kişiler) Dünyada yalnızca ruhların ve bu ruhların idelerinin varolduğunu, buna karşılık maddenin varolmadığını öne süren İngiliz düşünür.

Hypatia, Iskenderiyeli (Kişiler) Roma döneminde Mısır'da yaşamış Yeni-Platoncu Yunan filozof ve ilk önemli kadın matematikçidir.

Augustinus, Aurelius (Kişiler) Hıristiyan dininin öğretisine biçim vererek sistemli bir birlik kazandıran, Hıristiyan doğmasmın kurucusudur.

Comte, Auguste (Kişiler) Fransız sosyolog, matematikçi ve filozoftur. Sosyolojinin babası olarak tanınır.

Ferguson, Adam (Kişiler) Politik ekonomiyi ahlaki felsefeye bağlayan bağları sıkılaştırmaya çalışan bir ahlak bilimi uzmanıdır.

Quesnay (Kişiler) Fransız hekim ve iktisatçı. Fizyokratlar diye bilinen ekonomistlerin önderi.

Nietzsche (Kişiler) "Güç Istenci", "Üstinsan", "Bengüdönüş" gibi özgün fikirlerle tanınan varoluşçu Alman filozof.

Cioran, Emil (Kişiler) Filozof, deneme yazarı ve tanınmış 20. yy. retorik sentezcisidir.

Schopenhauer, Arthur (Kişiler) İrrasyonalist ve karamsar olarak bilinen Alman düşünür.

Emerson (Kişiler) ABD li düşünür, yazar. Amerikan transendentalizminin en önemli temsilcidir.

Spinoza (Kişiler) 17. yüzyıl felsefesinin önde gelen rasyonalistlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Sartre (Kişiler) Felsefi içerikli romanlarıyla 20. yüzyıl’a damgasını vuran düşünürlerden biridir.

La Rochefoucauld (Kişiler) İnsan davranışları ve erdemin kökleri üzerine yazmış Fransız ahlakçı yazar.

Derrida, Jacques (Kişiler) Edebiyat eleştirmeni ve dekonstruksiyonizm olarak bilinen eleştirel düşünce yönteminin kurucusudur.

Machiavelli (Kişiler) Tarih ve politika biliminin kurucusu sayılan düşünür, devlet adamı, askeri stratejist.

Montaigne, Michel de (Kişiler) 16. yüzyıl Fransız deneme yazarı.

Tamamlayıcı Konular

Komünizm (Konular) Komünizm veya komünistlik, sosyal örgütlenme üzerine bir kuramsal sistem ve üretim araçlarının ortak mülkiyetine dayalı bir politik harekettir.

Hristiyanlık (Konular) Ortadoğuda ortaya çıkan 3 büyük tek tanrılı dinin ikincisi.