James, William

James, William ve Özlüsözleri

1842 / ABD, New York
1910 (68 yaşında) / ABD, New Hampshire

Charles Sanders Peirce ve John Dewey ile birlikte pragmacılık görüşünün kurucuları arasında gösterilen Amerikalı ruhbilimci ve felsefeci.

Felsefe sorunlarının, özellikle varlıkbilgisel sorunların ve dinsel çö­zümsüzlüklerin pragmacı bir bakış açı­sıyla çözülebileceğini göstermeye çalışmıştır. James'in felsefe sorunlarına doğ­ru yaklaşım biçimi olarak düşündükleri Pragmatism: A Neıv Name for Some Old W ay so/Thinking (Pragmacılık Bazı Eski Düşünme Biçimleri İçin Yeni Bir İsim, 1907) başlıklı eserinde verdiği çarpıcı ör­nekte özetlenmiştir. Bu örnekte, iki grup insan bir ağacın arka tarafında ve göv­desi üzerindeki bir sincabın -bizimle ay­nı yönde, aynı açısal hızda hareket ettiği koşulda— etrafında dolaştığımızı kabul etmemiz için ağacın etrafını dolaşmamı­zın yeterli olup olmadığını tartışmaktadır. Böyle bir durumda biz ağacın etra­fını her dolaşışımızda, ne kadar hızlı olursak olalım, sincap bizimle aynı açıyı katedecektir. Örneğin biz bir tur atsak o da ağacın gövdesi üzerinde bir tur atmış olacaktır. O halde, biz sincaba hiçbir zaman yetişemeyeceğimize göre etrafın­da dolaşmış sayılamayız. Öte yandan, bir bakıma da bizim ağacın etrafını dolaşır­ken çizdiğimiz çember sincabın çizdi­ğinden daha büyük olacağından sincabın etrafında dönmekteyizdir. İşte bu iki farklı bakış açışını birbirlerine kabul et­tirmeye çalışan insanlara James'in tavsi­yesi, ortadaki sorunun "etrafında dön­mek" kavramından ne anladıklarına ve karşılarındakilerin bu kavramdan ne an­ladığına ilişkin olduğuna dikkat etmele­ridir. "Etrafında dönmek" kavramından karşımızdakilerle aynı şeyi anlamadığı­mızı görünce, boşu boşuna tartıştığımızı da anlarız ve "etrafında dönmek" kavramına da iki farklı şekilde bakmayı öğ­renmiş oluruz. Benzer şekilde, "insanın özgür iradesi var mıdır?", "dünya mad­desel midir; tinsel midir?" gibi sorular da bizim ve diğer insanların bu sorulardan ne anladığımıza bağlıdır. Sorulara doğru yaklaşım biçimi görüş farklılığı olasılığını göz önünde bulundurmaktan ve duru­mumuza daha uygun olan bakış açışını seçebilme esnekliğinden geçer.

James'in ruhbilim alanında yaptığı katkılarında da bu görüşlerinin izlerine rastlanır. The Principles of Psychology(Ruhbilimin İlkeleri, 1890) adlı kitabında James, ruhbilim ve varlıkbilgisi sorunlarını birbirinden ayırmıştır. James'e göre ruhbilim amaçları ge­reği zihin-beden ikiliğini kabul eder ve zihin ile beden arasındaki etkileşim soru­nunu yadsır. Bu ruhbilimin gelişebilmesi ve insanların yararı adına kullanılabilmesi için gereklidir. Oysa varkkbilgisel bir so­run olarak zihin-beden ikilğinin tartışı­lacağı yer olan felsefe, işe ruhbilim gibi zihin-beden ikiliğiyle ilgili sorunları görmezden gelerek başlamaz, çünkü felse­fenin amacı bu sorunu anlamak ve çöz­mektir. James'in ilk dönemlerindeki gö­rüşlerine göre zihin de aynı beden gibi atomlardan (zihinsel atomlar) oluşan bir yapı olarak ele alınabilir. James daha sonra "The Knowing of Things Together" ("Şeyleri Birarada Bilme", 1894) başlıklı yazısında zihin-beden ikikliğinden tümüy­le vazgeçmiştir. James 1912 tarihli Essays in Radical Empiricism (Köktenci Deneycilik Üzerine Denemeler) adlı derlemesinde yansız tekçilik diye adlandırılan, zihnin ve bedenin aynı tür ama ne fiziksel ne de zihinsel olan tek bir tözden oluştuğu gö­rüşünü benimsemiştir.

ÖzlüSözleri

Anahtar Kelimeler
James, William, Pragmatizm, psikoloji, din felsefesi, epistemoloji
Benzer Kişiler

Emerson (Kişiler) ABD li düşünür, yazar. Amerikan transendentalizminin en önemli temsilcidir.

Epiktetus (Kişiler) Yunan stoacı filozof.

Pascal (Kişiler) Fransız matematikçi, fizikçi ve düşünür.

Beckett, Samuel (Kişiler) Genellikle Paris'te yaşamış İrlanda'lı, 20. yüzyılın en etkili avangart romancı, oyun yazarı, tiyatro yönetmeni ve şair.

Santayana, George (Kişiler) Estetik, kurgusal felsefe ve edebiyat eleştirisine önemli katkıları olmuş İspanyol-ABD’li filozof ve yazar.

Francis Bacon (Kişiler) Ingiliz devlet adamı ve filozof.

Dewey, John (Kişiler) Aletçilik olarak bilinen felsefe akımının kurucusu ünlü Amerikan filozof ve eğitim teorisyeni.

Schiller, Ferdinand (Kişiler) İngiliz Pragmacılığının en önde gelen savunucularındandır.

Adler, Alfred (Kişiler) Bireysel psikoloji ekolünün kurucusu, Avusturyalı psikologdur.

Freud, Sigmund (Kişiler) Avusturyalı ruh doktoru, psikanalizin kurucusu

Nietzsche (Kişiler) "Güç Istenci", "Üstinsan", "Bengüdönüş" gibi özgün fikirlerle tanınan varoluşçu Alman filozof.

Wittgenstein (Kişiler) Mantık ve dil felsefesi konularında yaptığı çalışmalarla 20. yüzyılın en önemli filozoflarından sayılır.

Sokrates (Kişiler) Yunan Felsefesinin kurucularındandır

Heidegger, Martin (Kişiler) Varoluşçu felsefenin önde gelen isimlerinden biri olan Alman filozof.

Sartre (Kişiler) Felsefi içerikli romanlarıyla 20. yüzyıl’a damgasını vuran düşünürlerden biridir.

Ingarden, Roman (Kişiler) Husserl’in fenomenolojik yönteminden yararlanarak edebiyat ve sanat yapıtlarını açıklamaya çalışmıştır.

Foucault (Kişiler) Fransız filozof, fikir tarihçisi, sosyal kuramcı ve edebi eleştirmen.

Thomas Aquinas (Kişiler) Bilgi felsefesi, metafizik, siyaset ve ruhun ölümsüzlüğü konularındaki yorumlarıyla skolastik düşünceye önemli katkılar sağlamış keşiş ve filozof.

Berkeley, George (Kişiler) Dünyada yalnızca ruhların ve bu ruhların idelerinin varolduğunu, buna karşılık maddenin varolmadığını öne süren İngiliz düşünür.

Bergson, Henri (Kişiler) Özellikle 20. yüzyılın ilk yarısında etkili olmuş Nobel ödüllü Fransız düşünür.

Tamamlayıcı Konular

Psikoloji (Konular) Bir grubu, bir bireyi belirleyen hareket etme, düşünme, duygulanma biçimlerinin bütünü.

Hristiyanlık (Konular) Ortadoğuda ortaya çıkan 3 büyük tek tanrılı dinin ikincisi.